Ruszył drugi etap pilotażu wyznaczania lasów społecznych wokół największych aglomeracji w Polsce
13 maja, 2026
Ponad 350 osób z całej Polski uczestniczyło w oficjalnym otwarciu drugiego etapu pilotażu wyznaczania lasów społecznych, które odbyło się w piątek 8 maja w formie webinarium. Na spotkaniu przedstawiono raport podsumowujący pierwszy etap pilotażu. Drugi etap ma być prowadzony w formule dialogu społeczno-eksperckiego.
Kontynuacja pilotażu wyznaczania lasów społecznych prowadzona będzie przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy dla dziewięciu aglomeracji. Równocześnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Lasami Państwowymi zabezpieczy w formule lasów ochronnych ustalenia dotyczące lasów społecznych we Wrocławiu i Kielcach, w których pierwszy etap pilotażu doprowadził do zaawansowanych uzgodnień. Planowane lasy społeczne mają być wyznaczone i utrwalone w obecnym porządku prawnym najpóźniej do maja 2027 roku. Dotyczy to lasów otaczających Szczecin, Bielsko-Białą, Trójmiasto, Łódź, Kraków, Katowice, Poznań, Toruń i Bydgoszcz oraz Warszawę.
– Pierwszy etap pilotażu lasów społecznych pokazał, jak istotna dla społeczeństwa jest funkcja lasu, służąca rekreacji oraz ochrona bioróżnorodności wokół większych aglomeracji szczególnie narażonych na skutki zmian klimatu – mówi Mikołaj Dorożała, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Główny Konserwator Przyrody.
Drugi etap pilotażu planowany jest w formie dialogu społeczno-eksperckiego z udziałem m.in. lokalnych mieszkańców, samorządów, leśników, organizacji społecznych, przedstawicieli biznesu, instytucji pozarządowych oraz naukowców. Efektem dialogu ma być wypracowanie koncepcji podziału obszarów lasów społecznych na strefy odpowiadające czterem scenariuszom gospodarki leśnej, które zostały określone w dokumencie „Ramowe zasady gospodarki w lasach o wiodącej funkcji społecznej wokół miast”.
Prace rozpoczną się od geoankiety – ogólnodostępnego narzędzia internetowego pozwalającego wszystkim zainteresowanym na wskazanie oczekiwanych funkcji obszarów leśnych w ramach planowanych lasów społecznych. Wyniki geoankiet oraz wyniki analiz danych przyrodniczych i leśnych posłużą ekspertom IOŚ-PIB do opracowania propozycji podziału na scenariusze, które będą omawiane podczas serii spotkań z przedstawicielami interesariuszy. Efektem prac IOŚ-PIB będzie raport, w którym zostanie przedstawiona końcowa koncepcja wzmocnienia funkcji społecznych i przyrodniczych lasów Skarbu Państwa zarządzanych przez Lasy Państwowe wokół miast objętych pilotażem.
– Koncepcja kontynuacji drugiego etapu wyznaczania lasów społecznych powstała na podstawie dotychczasowych doświadczeń z procesu. Otrzymaliśmy ponad 500 uwag i wniosków od uczestników wcześniejszych spotkań. Akcentują one potrzebę powszechnego uczestnictwa i transparentności, ale też wskazania ram formalnych – mówi Ilona Jędrasik, zastępca dyrektora ds. zmian klimatu i współpracy międzynarodowej w IOŚ-PIB.
Efekty pilotażu zostaną utrwalone w formule lasów ochronnych, a tam gdzie będzie to konieczne w formie aneksów do planów urządzenia lasu, jak również w oparciu wewnętrznych regulacjach Lasów Państwowych. Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych pracuje obecnie nad zarządzeniem, które określi zasady prowadzenia gospodarki leśnej oraz standardy dialogu ze społeczeństwem w lasach o wiodącej funkcji społecznej.
Prace dotyczące wyznaczania lasów społecznych są prowadzone w ramach Zadania 2. Wyznaczenie lasów aglomeracyjnych w projekcie pn. „Opracowanie projektu Narodowego Programu Leśnego oraz wsparcie MKiŚ w procesie wzmocnienia funkcji przyrodniczych i społecznych lasów”. Projekt jest realizowany zgodnie z umową z NFOŚiGW nr. 197/2025/Wn50/NE-pr/D zmienioną aneksem Nr 1 z dnia 04.12.2025 r. Celem projektu jest wsparcie MKiŚ w działaniach na rzecz wzmocnienia ochrony lasów społecznych, tj. lasów o szczególnych walorach przyrodniczych i dominującej funkcji społecznej. Dotychczas w projekcie przeanalizowano doświadczenia pierwszego etapu pilotażu wyznaczania lasów społecznych. Wnioski z analizy zostały zawarte w raporcie pt. „Analiza pierwszego etapu pilotażu wyznaczania lasów społecznych w jedenastu aglomeracjach. Zidentyfikowane problemy i bariery oraz rekomendacje dla dalszych etapów procesu”, opublikowanym 23 grudnia 2025 roku. Raport został poddany konsultacjom społecznym, w ramach których uwagi były zbierane do 2 lutego 2026 roku.
Jeden z wniosków Raportu odnosi się do nieustalonej terminologii związanej z wyznaczaniem lasów społecznych oraz wskazuje na potrzebę ujednolicenia nazewnictwa. W Raporcie przyjęto termin „lasy społeczne”, pod którym rozumie się tereny lasów w granicach przedstawionych przez MKiŚ w lipcu 2025 r.
Rezultatami procesu dla każdej aglomeracji będą następujące produkty:
dokumentacja tekstowa z opisem scenariuszy gospodarowania w lasach społecznych i podziałem obszaru lasów społecznych na strefy odpowiadające czterem scenariuszom gospodarki leśnej;
opracowanie mapowe przedstawiające propozycję podziału obszaru lasów społecznych na strefy odpowiadające czterem scenariuszom gospodarki leśnej;
zbiór danych przestrzennych;
raport dot. udziału społeczeństwa w drugim etapie pilotażu.
W uzasadnionych przypadkach dokumentacja będzie zawierała rekomendacje dot. zmian zasięgu lasów społecznych.
Ponadto rezultatem procesu będą kierunkowe rekomendacje dotyczące zagospodarowania rekreacyjnego lasów, rekomendacje dot. gospodarowania wodą w lasach wokół każdej aglomeracji objętej projektem oraz rekomendacje dot. partycypacji interesariuszy w procesie ustanawiania i funkcjonowania lasów społecznych.
Organizatorem procesu w II etapie pilotażu jest IOŚ-PIB. Nie ograniczamy działań konsultacyjnych do grona osób z I etapu – niemniej zapraszamy je do udziału w dalszych pracach. W I i III kroku prac eksperckich będziemy wykorzystywać m.in. wyniki prac zespołów z I etapu, razem z nowymi informacjami pozyskanymi z geoankiety.
Szczegółowy harmonogram prac dla wszystkich aglomeracji jest dostępny pod tym linkiem. Został on przygotowany wspólnie z Ministerstwem Klimatu i Środowiska.
II etap prac nie przewiduje zmian w postaci rozszerzenia o nowe aglomeracje. Zasięgi lasów społecznych zostały rozstrzygnięte przez MKiŚ w roku 2025 i są dostępne na stronie MKiŚ.
Ze względu na wysoki stopień zakończonych prac w I etapie, Wrocław i Kielce będą realizowane poza aktualnymi działaniami IOŚ-PIB – bezpośrednio przez właściwe Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych.
Geoankieta będzie udostępniona publicznie za pośrednictwem kanałów IOŚ-PIB, MKiŚ i DGLP. Zaproszenia na spotkania będą publikowane z co najmniej miesięcznym wyprzedzeniem. Zostanie również uruchomiony formularz kontaktowy – osoby, które go wypełnią, będą otrzymywać informacje o aktualnych procesach konsultacyjnych.
Interesariusze
Interesariuszami są podmioty i osoby zainteresowane procesem wyznaczania lasów społecznych – zarówno zinstytucjonalizowane (Lasy Państwowe, samorządy, NGO), jak i nieformalne (mieszkańcy, przedsiębiorcy). Dla każdej lokalizacji przeprowadzone zostanie mapowanie interesariuszy.
Interesariusze będą zaangażowani w dwóch krokach:
Krok II – udział w geoankiecie (online, dedykowanej dla każdej aglomeracji)
Krok IV – co najmniej dwa stacjonarne spotkania konsultacyjno-warsztatowe dla każdej aglomeracji
Geoankieta
Dostęp do geoankiety nie będzie wymagał przechodzenia przez złożone procedury weryfikacji ani logowania, co zapewnia jej szeroką dostępność zgodnie z zasadą powszechności.
Po zamknięciu geoankiety zostanie przeprowadzona analiza wypełnionych ankiet, w tym identyfikacja ewentualnej manipulacji (zautomatyzowane wypełnianie, masowe odpowiedzi tej samej osoby). W przypadku uzasadnionego podejrzenia takie ankiety zostaną wyłączone z analizy.
Sama konstrukcja geoankiety (m.in. konieczność ręcznego zaznaczenia na mapie) zdecydowanie zmniejsza ryzyko zautomatyzowanych odpowiedzi. Dane dotyczące metod weryfikacji i odrzuconych odpowiedzi będą zawarte w raporcie końcowym.
Geoankieta nie będzie badaniem reprezentatywnym w sensie statystycznym i nie będzie analizowana przy użyciu testów statystycznych. Zebrane opinie mają umożliwić ekspertom IOŚ-PIB opracowanie koncepcji podziałów obszarów na strefy odpowiadające czterem scenariuszom prowadzenia gospodarki leśnej.
Spotkania z interesariuszami
Zapisy będą analizowane pod kątem deklarowanej przynależności do zmapowanych grup interesariuszy. Liczba dostępnych miejsc będzie podzielona proporcjonalnie do liczby grup (np. 10 grup × 3 miejsca). W razie wątpliwości co do przynależności będzie prowadzona weryfikacja wybranych zgłoszeń.
Spotkania będą prowadzone stacjonarnie przez ekspertów IOŚ-PIB w formule konsultacyjno-warsztatowej. Nie będzie wymagana jednomyślność – poszczególne głosy będą rejestrowane w celu określenia maksymalnej zgodności i zebrania głosów odrębnych.
Ochrona przyrody i zmiana klimatu
Funkcje społeczne lasu w ramach pilotażu nie są rozumiane wyłącznie jako rekreacyjne. Obejmują także rolę lasu w jakości życia, codziennym kontakcie z przyrodą, lokalnym mikroklimacie oraz retencji wody.
W toku prac uwzględniane są funkcje wodochronne i retencyjne lasu, zwłaszcza w kontekście suszy i zmiany klimatu, a także wpływ działań gospodarczych na lokalne stosunki wodne oraz odporność ekosystemu.
Lasy społeczne nie są tożsame z rezerwatami przyrody ani nie mają ich zastępować. Są odrębnym mechanizmem, który może obejmować obszary ważne nie tylko ze względu na wartości przyrodnicze, ale także ze względu na znaczenie dla mieszkańców, krajobrazu i klimatu lokalnego. Ochrona rezerwatowa i lasy społeczne odpowiadają na różne potrzeby i nie są rozwiązaniami zamiennymi.
Gospodarka łowiecka
Lasy społeczne nie będą automatycznie wyłączone z gospodarki łowieckiej. Kwestie polowań, obwodów łowieckich oraz zasad wykonywania gospodarki łowieckiej regulowane są odrębnymi przepisami i nie stanowią bezpośredniego przedmiotu pilotażu.
Ewentualne ograniczenia wymagałyby odrębnych podstaw prawnych, właściwych procedur oraz decyzji odpowiednich organów.
Podstawową jednostką określającą zasięg przestrzenny scenariuszy będzie wydzielenie leśne, przy czym zasadą powinno być tworzenie większych, zgrupowanych bloków wydzieleń.
Odpowiedzialność i kwestie prawne
Na zaawansowanym etapie są prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o lasach (UD61). Planowane jest dodanie art. 35 ust. 6, który doprecyzuje zakres odpowiedzialności nadleśniczego za zdarzenia wynikające z działania sił przyrody.
Projektowany przepis ma na celu przywrócenie równowagi między ochroną przyrody a odpowiedzialnością zarządców lasów – wyłączenie odpowiedzialności dotyczy szkód wynikających z naturalnych procesów przyrodniczych oraz sytuacji, gdy do wypadku dochodzi wyłącznie na skutek działania osoby poszkodowanej lub trzeciej.
Ustalenia dotyczące lasów społecznych zostaną utrwalone w formie decyzji o uznaniu lasu za las ochronny (art. 15 ustawy o lasach). Decyzję wydaje Minister właściwy do spraw środowiska, na wniosek Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, zaopiniowany przez radę gminy – w odniesieniu do lasów Skarbu Państwa (art. 16 ustawy o lasach).
Lasy prywatne
Aktualnie prowadzony przez IOŚ-PIB proces dotyczy wyłącznie lasów stanowiących własność Skarbu Państwa, zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe.
Raport z I etapu
MKiŚ podjęło decyzję, że Wrocław i Kielce to jedyne aglomeracje spośród pierwotnych 11, w których I etap doprowadził do zaawansowanych uzgodnień zarówno w zakresie obszaru lasów społecznych, jak i zasad gospodarowania. W tych miastach ustalenia mogą być bezpośrednio utrwalone w formie lasów ochronnych (art. 15 ustawy o lasach).
