Zakład Modelowania Atmosfery i Klimatu IOŚ-PIB opublikował wyniki projektu ReduCost (2024–2025) realizowanego przy współpracy z Politechniką Śląską, Instytutem Badań Stosowanych Politechniki Warszawskiej i Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie.
Eksperci badali emisje pochodzące z sektora komunalno-obytowego, transportu, elektroenergetyki oraz rolnictwa. Kluczowym zagadnieniem była ocena, czy realistyczne scenariusze redukcji emisji w powyższych sektorach mogą zapewnić osiągnięcie poziomów stężeń wskazanych w dyrektywie AAQD https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/show/1005283
Zakład Modelowania Atmosfery i Klimatu IOŚ-PIB odpowiadał za analizę, jakie działania mogą wpływać na zmniejszenie poziomów stężeń zanieczyszczeń w atmosferze i czy mogą umożliwić osiągnięcie poziomu jakości powietrza zalecane przez WHO i wymagane nową dyrektywą UE. – Na postawie informacji o emisji opracowaliśmy scenariusze, obliczyliśmy, ile dałoby się obniżyć stężenia w Polsce oraz zredukować skutki zdrowotne i społeczne zanieczyszczeń – mówi dr hab. Joanna Strużewska, kierownik Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu IOŚ-PIB.
Dzięki ReduCost zyskaliśmy wiedzę, o ile dałoby się:
- obniżyć stężenia zanieczyszczeń w Polsce, gdzie potencjał poprawy jest najwyższy
- zredukować narażenie zdrowotne
- osiągnąć korzyści finansowe z ich zmniejszenia
Do obliczeń stężeń zanieczyszczeń wykorzystano model jakości powietrza GEM-AQ, który zastosowano do symulacji obliczeniowych, obejmujących jeden rok kalendarzowy, uwzględniając kolejne scenariusze emisji:
- bazowy – przebieg referencyjny, do którego odniesiono wyniki scenariuszy z wykorzystaniem Centralnej Bazy Emisji bez redukcji (meteorologia dla roku 2022)
- BAU (business as usual) – obliczenia z wykorzystaniem emisji po redukcjach związanych z kontynuowaniem aktualnych działań
- MFR (maximum feasible reduction) – obliczenia dla wybranego roku z wykorzystaniem maksymalnych, technicznie możliwych redukcji emisji.
Redukcje związane ze scenariuszami – przyjęte jako teoretycznie możliwe do wprowadzenia do roku 2040 – obliczono z wykorzystaniem danych meteorologicznych dla przyjętego roku bazowego, aby zachować spójność i otrzymać różnice w stężeniach, będące skutkiem wyłącznie redukcji danych emisyjnych.
Na podstawie wyników modelowania dla wartości 1-godzinnych wykonane zostały mapy:
- stężeń NO2, NOX, SO2, PM10 i PM2,5, B(a)P
- względnych różnic stężeń pomiędzy stanem bazowym i scenariuszami (BAU i MFR).
Wykonane na potrzeby projektu modelowanie stężeń zanieczyszczeń wykazało zdecydowany spadek stężeń zanieczyszczeń już w scenariuszu BAU. Obniżenie stężeń dotyczyło wszystkich modelowanych związków.
Modelowanie zanieczyszczeń w przypadku scenariusza MFR wskazują na większe redukcje stężeń niż dla scenariusza BAU, jednakże różnica nie jest tak znaczna jak w przypadku porównań ze scenariuszem bazowym.
Należy założyć, iż różnice poziomów stężeń między scenariuszami BAU i MFR są mniejsze niż oczekiwano, gdyż podjęte działania w scenariuszu BAU w sektorze komunalno-bytowym były ambitnie zaprojektowane. Z drugiej strony należy zaznaczyć, że scenariusz BAU poprawia jakość powietrza w porównaniu do stanu bazowego, natomiast pełną zgodność z normami unijnymi umożliwia dopiero scenariusz MFR, szczególnie w przypadku PM10 i PM2,5. Ozon pozostaje problemem mniej zaadresowanym, ze względu na brak działań redukcyjnych w zakresie emisji jego głównych prekursorów.
Projekt dostarczył rekomendacji dotyczących najbardziej efektywnych kosztowo i środowiskowo rozwiązań oraz pozwolił na przygotowanie narzędzi wspierających administrację rządową w podejmowaniu decyzji.