Prawie czterysta osób uczestniczyło w międzynarodowej jubileuszowej konferencji naukowej Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego „Od przeszłości do przyszłości: 40 lat ochrony środowiska w Polsce”, która odbyła się 16 czerwca 2026 r. w Warszawie, w Muzeum Historii Polski.
Konferencja zorganizowana z okazji 40-lecia działalności Instytutu była okazją do podsumowania jego dorobku naukowego i wdrożeniowego, a także do dyskusji o aktualnych trendach i wyzwaniach stojących przed ochroną środowiska w Polsce i na świecie – od zmian klimatu, przez różnorodność biologiczną i jakość powietrza, po gospodarkę o obiegu zamkniętym i nowoczesne technologie środowiskowe.
Wydarzenie otworzył dr hab. Marcin Stoczkiewicz, dyrektor IOŚ-PIB, który powitał uczestników i przybliżył znaczenie jubileuszu dla Instytutu i jego pracowników.
„Czterdzieści lat działalności Instytutu to czas intensywnej pracy naukowej, eksperckiej i wdrożeniowej na rzecz ochrony środowiska w Polsce. To historia badań, analiz, ekspertyz i projektów, które wspierały rozwój polityk publicznych i nowoczesnych rozwiązań środowiskowych (…) Za każdym raportem, jaki publikujemy, stoją konkretni ludzie. Ich kompetencje budowały wiarygodność Instytutu przez cztery dekady. Jesteśmy gotowi odpowiadać na współczesne wyzwania klimatyczne ponad wszelkimi podziałami, we współpracy z partnerami i instytucjami publicznymi” – podkreślił dr hab. Marcin Stoczkiewicz, dyrektor IOŚ-PIB.
Tę myśl podzielał także Krzysztof Bolesta, sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, który wziął udział w sesji inauguracyjnej.
„Instytut Ochrony Środowiska od lat konsekwentnie wzmacnia swoją rolę w systemie państwa. Tylko w zeszłym roku zrealizował ok. 500 projektów. Kluczowe znaczenie w tym, jak działa Instytut, mają ludzie – to oni nadają kierunek zmianom i budują realny wpływ instytucji na polityki publiczne. Gratulacje i powodzenia w dalszym rozwoju” – powiedział Krzysztof Bolesta.
Sesję plenarną rozpoczęła prof. dr hab. inż. Barbara Gworek, dyrektor IOŚ-PIB w latach 1996–2016. W swoim wystąpieniu przedstawiła historię Instytutu – od korzeni sięgających lat 1973–1974, przez reaktywację w 1986 r. (od której liczony jest obecny jubileusz), aż do dzisiejszej, interdyscyplinarnej formuły działania jako IOŚ-PIB. Prelegentka przypomniała kluczowe etapy rozwoju Instytutu: pionierski monitoring środowiska i zaplecze inżynieryjne lat 80., restrukturyzację w okresie transformacji ustrojowej, rozwój kompetencji eksperckich na przełomie wieków (w tym powstanie pierwszego w Polsce Ośrodka Ochrony Klimatu), a także utworzenie i ewolucję krajowych systemów zarządzania emisjami. Podkreśliła również najwyższe miejsce Instytutu w parametrycznej ocenie jednostek naukowych (kategoria A nieprzerwanie od 2006 r.) oraz najnowsze kierunki rozwoju – prawo środowiskowe, ekonomię środowiska i socjologię środowiska.
Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki, Minister Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w 1991 roku oraz Minister Środowiska w latach 2007–2010, porównał stan środowiska w Polsce obecnie z sytuacją sprzed 1989 roku. Wówczas kraj należał do najbardziej zanieczyszczonych w Europie – drzewostany były silnie zdegradowane, gleby zakwaszone, a w większości miast brakowało oczyszczalni ścieków. W ciągu ostatnich czterech dekad dokonał się jednak ogromny postęp: liczba miast wyposażonych w oczyszczalnie ścieków wzrosła z 274 do 979, obejmując dziś wszystkie ośrodki miejskie. Odbudowano również populacje zagrożonych gatunków, takich jak żubr, wilk czy bielik. Prelegent podkreślił, że ochrona środowiska stała się ważnym sektorem gospodarki, a Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy aktywnie uczestniczył w tych przemianach przez cały okres swojej działalności.
Jubileusz uświetniła swoim udziałem Leena Yla‑Mononen, dyrektor wykonawcza Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), która podkreśliła, że obecne napięcia geopolityczne coraz silniej wpływają na sposób postrzegania ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju, także w kontekście bezpieczeństwa Europy. Zaznaczyła jednocześnie, że mimo zmian w narracji nasze zdrowie, bezpieczeństwo żywnościowe i dobrobyt nadal zależą od stabilnego klimatu i dobrze funkcjonujących ekosystemów.
Z okazji czterdziestolecia Instytutu sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Krzysztof Bolesta wręczył pracownikom IOŚ‑PIB odznaczenia honorowe „Za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Klimatu”. Wyróżnieni zostali: prof. Jacek Kamiński, dr hab. inż. Joanna Strużewska, dr Agnieszka Kuśmierz, Dorota Kawicka, Sebastian Lizak, Michał Marcinkowski, Anna Paczosa, Maciej Pyrka, Michał Styś oraz Izabela Zborowska.
Wnioski płynące z konferencji podkreślają złożoność i rosnące znaczenie ochrony środowiska we współczesnym świecie:
„Ochrona środowiska to zadanie interdyscyplinarne łączące inżynierię środowiska, nauki przyrodnicze, technologię, prawo, ekonomię i politykę publiczną, a w obliczu wyzwań klimatycznych i geopolitycznych wymagające ścisłej współpracy międzynarodowej. Skuteczna odpowiedź na te wyzwania jest możliwa jedynie dzięki kooperacji wszystkich podmiotów zaangażowanych w działania na rzecz klimatu i ochrony środowiska. Instytut na przestrzeni czterdziestu lat zmieniał nazwy, struktury, narzędzia i język działania, jednak nie zmienił tego, co najważniejsze – odpowiedzialności za dostarczanie wiarygodnej wiedzy o środowisku – powiedział dr hab. Marcin Stoczkiewicz, dyrektor IOŚ-PIB.
Patronat honorowy nad wydarzeniem objęły Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a patronatu medialnego udzieliły Radio dla Ciebie, Radio Kampus, portal green-news.pl oraz serwis Polskiej Akademii Nauk – Academia.
Projekt Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Od przeszłości do przyszłości – 40 lat ochrony środowiska w Polsce” został sfinansowany ze środków budżetu państwa w kwocie 398 663, 21 zł, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu Wektory Nauki.
