W dniach 6–7 października 2026 r. zespół Zakładu Adaptacji do Zmian Klimatu IOŚ-PIB wziął udział w spotkaniu partnerów międzynarodowego projektu AdaptationHubs, które odbyło się w Pradze pod hasłem „Connecting National Adaptation Hubs: From operation to impact”. Instytut Ochrony Środowiska- Państwowy Instytut Badawczy jest polskim partnerem przedsięwzięcia. Gospodarzem spotkania był Czeski Uniwersytet Rolniczy w Pradze, który koordynuje tworzenie Krajowego Centrum Adaptacji w Czechach.
Na dwudniowy program złożyły się prezentacje, warsztaty oraz wizyta studyjna na kampusie uczelni, gdzie uczestnicy mogli zapoznać się z wdrożonymi rozwiązaniami opartymi na przyrodzie. Pierwszy dzień poświęcono ocenie dotychczasowej pracy Krajowych Centrów Adaptacji, które przechodzą obecnie od etapu koncepcji i budowania krajowych struktur do świadczenia konkretnych usług, takich jak budowanie pomostów między nauką a praktyką, czy pośrednictwo w wymianie wiedzy między różnymi instytucjami. Drugi dzień koncentrował się na wybranych obszarach tematycznych, takich jak retencja wody, ryzyko suszy i rozwiązania oparte na przyrodzie, ze szczególnym uwzględnieniem sprawdzonych rozwiązań miejskich i możliwości ich przenoszenia do innych regionów.
Dzień I: Od koncepcji centrów adaptacji do działających ośrodków współpracy
Spotkanie otworzyli przedstawiciele koordynatora projektu, Regionalnej Agencji Energetyczno-Klimatycznej Północno-Zachodniej Chorwacji, wraz z przedstawicielami Czeskiego Uniwersytetu Rolniczego w Pradze. Następnie liderzy pakietów roboczych przedstawili postępy projektu: zrealizowane produkty, najbliższe kamienie milowe i plan na kolejny okres sprawozdawczy.
Część merytoryczna pierwszego dnia składała się z dwóch bloków. Pierwsza sesja służyła wymianie doświadczeń z zakładania i prowadzenia poszczególnych centrów, a także określeniu potrzeb na kolejnym etapie, takich jak wsparcie koordynacyjne, merytoryczne czy techniczne. Druga sesja dotyczyła roli centrów we wdrażaniu działań adaptacyjnych: łączenia podmiotów, wiedzy i procesów politycznych oraz przekładania krajowych priorytetów na konkretne działania. Uczestnicy dzielili się doświadczeniami w angażowaniu różnych interesariuszy i przekazywaniu wiedzy, a także wskazywali największe bariery, które utrudniają centrom pełnienie roli skutecznych platform wymiany wiedzy. Dzień zakończyło podsumowanie kluczowych wniosków oraz wspólna kolacja partnerów.
Dzień II: Nauka z praktyki – adaptacja do zmian klimatu na kampusie Czeskiego Uniwersytetu Rolniczego w Pradze (CZU)
Drugi dzień otworzyła wizyta na kampusie Czeskiego Uniwersytetu Rolniczego, który stanowi przykład „żywego laboratorium” rozwiązań adaptacyjnych, takich jak błękitno-zielona infrastruktura czy gospodarka o obiegu zamkniętym, w tym obiegu wody. Uczestnicy poznali wdrożone rozwiązania nie tylko od strony technicznej, ale też pod kątem zarządzania, finansowania, eksploatacji i monitoringu. Następnie Instytut Europejskiej Polityki Energetycznej i Klimatycznej (IEECP) oraz sieć samorządów ICLEI zaprezentowały narzędzia wypracowane w siostrzanych projektach REGILIENCE+ i Pathways2Resilience, wskazując obszary synergii z projektem AdaptationHubs i możliwości wzajemnej wymiany doświadczeń.
Czwarta sesja była okazją, by przełożyć wrażenia z wizyty terenowej na praktyczne wnioski. W międzynarodowych grupach roboczych uczestnicy omawiali rozwiązania zaprezentowane na kampusie i zastanawiali się, w jaki sposób Krajowe Centra Adaptacji mogą pomóc w ich powielaniu w innych miastach, regionach i krajach. Piąta sesja, prowadzona wspólnie z Platformą Wdrażania Misji UE ds. Adaptacji (MIP4Adapt), poszerzyła tę perspektywę o wymiar europejski. Rozmawiano o tym, co centra mogą osiągnąć, działając razem, które funkcje warto współdzielić zamiast budować je osobno w każdym kraju oraz jak rozwijać i wzmacniać europejską sieć krajowych centrów adaptacji. Całość zwieńczyła sesja plenarna, na której zebrano najważniejsze wnioski z obu dni, uzgodniono wspólne priorytety i potwierdzono kolejne kamienie milowe projektu. Dla chętnych odbyła się jeszcze opcjonalna sesja poświęcona finansowaniu działań adaptacyjnych.
Wnioski z dwudniowych warsztatów
Najważniejsze wnioski dotyczą możliwości skalowania dobrych praktyk z jednego regionu na inny. Przez dwa dni partnerzy dyskutowali, czy i w jaki sposób jest to możliwe, biorąc pod uwagę różnice między ekosystemami: politycznymi, planistycznymi i przyrodniczymi. W praktyce każde rozwiązanie adaptacyjne, czy to oparte na zasobach wodnych, czy na innych rozwiązaniach bazujących na przyrodzie, okazywało się „site-specific”, czyli ściśle związane z lokalnymi uwarunkowaniami. Dlatego większość postulatów zmierzała do zapewnienia krajowym centrom jak największej elastyczności w wyborze form dzielenia się najlepszymi rozwiązaniami.
Wskazano jednak obszary, które można powielać. Dotyczyły one nie tyle wdrażania rozwiązań adaptacyjnych, co sposobu funkcjonowania samych krajowych centrów. Partnerzy ze wszystkich krajów podkreślali nadrzędną rolę hubów jako miejsca wymiany wiedzy, pomostu między nauką a praktyką oraz przestrzeni spotkań, zarówno stacjonarnych, jak i online, dla szerokiego grona interesariuszy zaangażowanych w adaptację do zmian klimatu. Krajowe centra różnią się wielkością i strukturą pracy, jednak niezależnie od tych różnic wybrzmiał wspólny wniosek: w każdej sieci hubów istnieje potrzeba gromadzenia wiedzy i dzielenia się nią.
Polski zespół przeniesie do swojej pracy praktyki dotyczące tworzenia struktur krajowych centrów. To element, który już teraz można wdrażać. W zakresie promowania praktyk adaptacyjnych planujemy natomiast konsultacje z partnerami krajowymi w ramach kolejnego kamienia milowego tak zwanego “regionalnego twinningu”, które pomogą odpowiedzieć na pytania: w jakim stopniu możemy powielać przykłady adaptacji z innych regionów oraz co podlega skalowaniu, a co nie.
O projekcie
Krajowe Centrum Adaptacji (KCA) to przestrzeń wymiany wiedzy, danych, narzędzi i dobrych praktyk wspierających działania na rzecz adaptacji do zmian klimatu w Polsce tworzone w ramach projektu AdaptationHubs łączącego administrację krajową, regionalną i lokalną, środowisko naukowe, organizacje pozarządowe oraz biznes. Projekt jest finansowany przez Komisję Europejską w ramach programu Horyzont Europa. Jego głównym celem jest wsparcie państw członkowskich UE w wypełnianiu zobowiązań wynikających z rozporządzenia (UE) 2018/1999 dotyczącego zarządzania unią energetyczną oraz działaniami w dziedzinie klimatu.
Więcej informacji o projekcie: National Adaptation Hubs – Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy